موشک‌های بالستیک ایران چه بردی دارند؟ موشک‌های ایران از فاتح تا خرمشهر ۴ را بشناسید

به گزارش شمانیوز، هم‌زمان با تشدید تنش‌های نظامی در منطقه، پرسش درباره توان موشکی ایران و برد موشک‌های بالستیک کشور بار دیگر به یکی از موضوعات مورد توجه کاربران تبدیل شده است. در گزارش‌های رسمی، ایران مجموعه متنوعی از موشک‌های کوتاه‌برد و میان‌برد با سوخت جامد و مایع در اختیار دارد که هرکدام برای مأموریت متفاوتی طراحی شده‌اند.

براساس اطلاعات علنی منتشرشده، برد موشک‌های مهم بالستیک ایران از حدود 300 تا 2 هزار کیلومتر متغیر است. گزارش عمومی آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا نیز موشک‌های ایرانی را در چند گروه مختلف قرار داده و حداکثر برد سامانه‌های بالستیک شناخته‌شده ایران را حدود 2 هزار کیلومتر اعلام کرده است. این گزارش تأکید می‌کند که اعداد مربوط به برد تقریبی هستند و به مدل موشک و شرایط استفاده بستگی دارند.

برای دنبال‌کردن تحولات جاری می‌توانید گزارش شمانیوز درباره آخرین اخبار حمله ایران و اسرائیل را نیز بخوانید.

برد مهم‌ترین موشک‌های بالستیک ایران چقدر است؟

این اعداد براساس مشخصات اعلام‌شده از سوی مقام‌ها و منابع عمومی تهیه شده‌اند. برد واقعی یک موشک می‌تواند با توجه به وزن محموله، مسیر پرواز، مدل دقیق و شرایط عملیاتی متفاوت باشد.

موشک بالستیک چیست و چگونه حرکت می‌کند؟

موشک بالستیک در بخش نخست پرواز با نیروی موتور شتاب می‌گیرد و پس از آن، بخش عمده مسیر خود را روی یک مسیر قوسی و تحت تأثیر نیروی جاذبه طی می‌کند. این ویژگی، موشک بالستیک را از موشک کروز که معمولاً در ارتفاع پایین‌تر و با موتور فعال حرکت می‌کند، متمایز می‌سازد.

موشک‌های بالستیک براساس برد به گروه‌های کوتاه‌برد، میان‌برد، برد متوسط و قاره‌پیما تقسیم می‌شوند. بیشتر موشک‌های علنی و شناخته‌شده ایران در دو گروه کوتاه‌برد و میان‌برد قرار می‌گیرند و برای پوشش اهداف منطقه‌ای طراحی شده‌اند. گزارش رسمی آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا نیز از توان سامانه‌های ایرانی برای پوشش فواصل تا حدود 2 هزار کیلومتر سخن گفته است.

موشک فاتح 110؛ آغاز یک خانواده بزرگ

فاتح 110 یکی از شناخته‌شده‌ترین موشک‌های بالستیک کوتاه‌برد ایران است. برد نسخه‌های اولیه این موشک حدود 300 کیلومتر اعلام شده و در نسل‌های بعدی، تغییراتی در دقت، هدایت و برد آن ایجاد شده است.

فاتح 110 از سوخت جامد استفاده می‌کند. خانواده فاتح بعدها به پایه‌ای برای توسعه موشک‌هایی مانند فاتح 313، ذوالفقار، دزفول و برخی نمونه‌های دیگر تبدیل شد.

براساس اطلاعات منتشرشده، فاتح 313 بردی حدود 500 کیلومتر دارد؛ درحالی‌که برد ذوالفقار به حدود 700 کیلومتر و دزفول به هزار کیلومتر می‌رسد.

موشک ذوالفقار؛ برد حدود 700 کیلومتر

ذوالفقار یک موشک بالستیک سوخت جامد از خانواده فاتح است که برد آن حدود 700 کیلومتر اعلام شده است. استفاده از سوخت جامد باعث می‌شود موشک برای نگهداری و آماده‌سازی، تفاوت‌هایی با سامانه‌های سوخت مایع داشته باشد.

آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا نیز ذوالفقار را در رده موشک‌های بالستیک کوتاه‌برد قرار داده و حداکثر برد آن را حدود 700 کیلومتر ثبت کرده است.

موشک قیام؛ برد تا حدود هزار کیلومتر

قیام یکی از موشک‌های بالستیک سوخت مایع ایران است. برد نسخه‌های اولیه آن حدود 750 تا 800 کیلومتر اعلام شده بود؛ اما منابع داخلی از ارتقای برد برخی نسخه‌ها تا حدود هزار کیلومتر خبر داده‌اند.

قیام به دلیل نداشتن بالک‌های بزرگ در بخش بدنه، ظاهر متفاوتی نسبت به برخی موشک‌های قدیمی‌تر دارد. در منابع رسمی ایران، این موشک یکی از سامانه‌های توسعه‌یافته برای مأموریت‌های منطقه‌ای معرفی شده است.

موشک دزفول؛ عضو هزار کیلومتری خانواده فاتح

دزفول یکی دیگر از موشک‌های بالستیک سوخت جامد ایران است که براساس اطلاعات رسمی منتشرشده، حدود هزار کیلومتر برد دارد.

این موشک از مسیر توسعه خانواده فاتح و ذوالفقار به دست آمده و برد آن نسبت به ذوالفقار افزایش یافته است. دزفول در دسته موشک‌هایی قرار می‌گیرد که فاصله میان سامانه‌های کوتاه‌برد و موشک‌های میان‌برد ایران را پوشش می‌دهند.

موشک قاسم بصیر؛ یکی از جدیدترین موشک‌های معرفی‌شده

قاسم بصیر از موشک‌های جدیدی است که مشخصات آن در سال 1404 منتشر شد. برد پایه این موشک حدود 1200 کیلومتر اعلام شده و در برخی گزارش‌های داخلی، امکان افزایش برد آن تا حدود 1800 کیلومتر نیز مطرح شده است.

بااین‌حال، باید میان برد اعلام‌شده نسخه فعلی و ظرفیت احتمالی نسخه‌های توسعه‌یافته تفاوت قائل شد. بنابراین در جدول‌های عمومی، برد عملیاتی اعلامی قاسم بصیر معمولاً همان حدود 1200 کیلومتر در نظر گرفته می‌شود.

موشک حاج قاسم؛ برد حدود 1400 کیلومتر

موشک بالستیک حاج قاسم از سوخت جامد استفاده می‌کند و برد آن حدود 1400 کیلومتر اعلام شده است. این موشک از سرجنگی جداشونده بهره می‌برد و در خانواده موشک‌های بالستیک میان‌برد ایران قرار می‌گیرد.

ویژگی مهم این موشک، ترکیب برد بالاتر با ابعاد و وزن کمتر نسبت به برخی سامانه‌های سوخت مایع قدیمی‌تر عنوان شده است. در گزارش‌های رسمی، حاج قاسم یکی از موشک‌های نسل جدید ایران معرفی می‌شود.

موشک فتاح چه بردی دارد؟

فتاح در سال 1402 با عنوان نخستین موشک بالستیک هایپرسونیک ایران رونمایی شد. برد اعلام‌شده آن حدود 1400 کیلومتر است.

مقام‌های ایرانی اعلام کرده‌اند که بخش نهایی فتاح قابلیت مانور دارد. بااین‌حال، اطلاعات فنی منتشرشده درباره این موشک عمدتاً مبتنی بر اعلام رسمی ایران است و جزئیات کامل عملکرد آن به‌صورت مستقل و عمومی در دسترس نیست.

خیبرشکن؛ موشک سوخت جامد با برد 1450 کیلومتر

خیبرشکن یکی از مهم‌ترین موشک‌های سوخت جامد میان‌برد ایران محسوب می‌شود. برد نسخه اولیه آن 1450 کیلومتر اعلام شده است.

به گفته مقام‌های نیروی هوافضای سپاه، این موشک در مرحله نهایی پرواز از قابلیت مانور برخوردار است. سوخت جامد و کاهش زمان آماده‌سازی نیز از ویژگی‌هایی است که در معرفی رسمی خیبرشکن مورد تأکید قرار گرفته است.

موشک عماد؛ برد 1700 کیلومتر

عماد از موشک‌های سوخت مایع خانواده شهاب 3 محسوب می‌شود. برد آن حدود 1700 کیلومتر اعلام شده و از سرجنگی هدایت‌پذیر استفاده می‌کند.

عماد در زمان رونمایی به‌عنوان یکی از نخستین موشک‌های دوربرد ایران با امکان هدایت بخش نهایی معرفی شد. وزن سرجنگی، نوع مسیر و نسخه مورد استفاده می‌تواند بر برد نهایی آن اثر بگذارد.

شهاب 3؛ مشهورترین موشک بالستیک ایران

شهاب 3 یکی از شناخته‌شده‌ترین موشک‌های بالستیک ایران است و نقش مهمی در شکل‌گیری خانواده موشک‌های میان‌برد کشور داشته است.

برای برد شهاب 3 اعداد متفاوتی منتشر شده است. برد نسخه‌های پایه معمولاً حدود 800 تا 1300 کیلومتر برآورد می‌شود؛ اما نسخه‌های توسعه‌یافته خانواده شهاب 3، از جمله قدر و عماد، برد بیشتری دارند و در برخی ارزیابی‌های رسمی خارجی، حداکثر برد طولانی‌ترین نسخه‌ها نزدیک به 2 هزار کیلومتر عنوان شده است.

این تفاوت اعداد به آن دلیل است که «شهاب 3» گاهی برای یک مدل مشخص و گاهی برای مجموعه‌ای از نمونه‌های ارتقایافته به کار می‌رود.

موشک قدر؛ نسخه ارتقایافته خانواده شهاب 3

قدر یکی از نسخه‌های توسعه‌یافته خانواده شهاب 3 است. در منابع مختلف، برد نمونه‌های آن از حدود 1600 کیلومتر تا نزدیک 2 هزار کیلومتر عنوان شده است.

تفاوت میان مدل‌های قدر، وزن سرجنگی و نحوه محاسبه برد باعث شده یک عدد ثابت برای تمام نسخه‌های این خانواده وجود نداشته باشد. در گزارش آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا، طولانی‌ترین نسخه‌های خانواده شهاب 3 در محدوده حداکثر 2 هزار کیلومتر قرار گرفته‌اند.

سجیل؛ موشک دو مرحله‌ای با برد 2 هزار کیلومتر

سجیل از مهم‌ترین موشک‌های بالستیک سوخت جامد ایران است. این موشک دو مرحله‌ای حدود 2 هزار کیلومتر برد دارد.

استفاده از سوخت جامد، سجیل را از موشک‌هایی مانند شهاب 3 و عماد که با سوخت مایع کار می‌کنند، متمایز می‌کند. برد 2 هزار کیلومتری سجیل هم در منابع رسمی ایران و هم در گزارش‌های دولتی خارجی ذکر شده است.

خرمشهر 4؛ یکی از سنگین‌ترین موشک‌های ایران

خرمشهر 4 که با نام «خیبر» نیز معرفی شده است، یکی از جدیدترین اعضای خانواده خرمشهر محسوب می‌شود. برد اعلام‌شده آن 2 هزار کیلومتر است.

این موشک از سوخت مایع استفاده می‌کند و در معرفی رسمی، برای آن سرجنگی سنگین‌تری نسبت به بسیاری از موشک‌های میان‌برد دیگر اعلام شده است. به همین دلیل خرمشهر 4 معمولاً در کنار سجیل، در فهرست مهم‌ترین موشک‌های برد بلند علنی ایران قرار می‌گیرد.

کدام موشک ایران بیشترین برد را دارد؟

براساس اطلاعات رسمی و علنی، موشک‌های سجیل و خرمشهر 4 با برد اعلام‌شده حدود 2 هزار کیلومتر، در میان دوربردترین موشک‌های بالستیک معرفی‌شده ایران قرار دارند.

برخی گزارش‌ها درباره ظرفیت برد بیشتر بعضی نسخه‌ها یا امکان توسعه موشک‌های دوربردتر منتشر شده است؛ اما برای پاسخ دقیق و قابل استناد، باید میان توان بالقوه، ادعاهای رسانه‌ای و سامانه‌ای که مشخصات آن رسماً اعلام شده تفاوت قائل شد.

گزارش آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا نیز تأکید می‌کند که اعداد مربوط به برد موشک‌ها تقریبی‌اند و فهرست‌های عمومی همه سامانه‌های در حال توسعه را شامل نمی‌شوند.

آیا موشک‌های ایران به اسرائیل می‌رسند؟

موشک‌هایی که بردی در محدوده 1400 تا 2 هزار کیلومتر دارند، بسته به محل پرتاب و مسیر انتخاب‌شده، توان پوشش بخش‌های وسیعی از منطقه را دارند.

فتاح، حاج قاسم، خیبرشکن، عماد، قدر، سجیل و خرمشهر از جمله موشک‌هایی هستند که برد اعلام‌شده آن‌ها در محدوده مورد نیاز برای مأموریت‌های دوربرد منطقه‌ای قرار می‌گیرد.

برای مطالعه تحولات مرتبط می‌توانید گزارش حمله آمریکا به ایران و پاسخ موشکی سپاه را نیز بخوانید.

چرا درباره برد موشک‌های ایران اعداد متفاوتی منتشر می‌شود؟

مهم‌ترین دلیل تفاوت اعداد، وجود نسخه‌های مختلف از یک خانواده موشکی است. برای نمونه، شهاب 3، قدر و عماد از نظر ریشه طراحی به یکدیگر مرتبط‌اند؛ اما برد، سیستم هدایت و مشخصات آن‌ها یکسان نیست.

عامل دوم، وزن سرجنگی است. یک موشک ممکن است با سرجنگی سبک‌تر به برد بیشتری برسد و با محموله سنگین‌تر، مسافت کمتری طی کند.

عامل سوم نیز تفاوت میان برد آزمایش‌شده، برد اعلام‌شده و حداکثر برد نظری است. به همین دلیل در گزارش حرفه‌ای باید از عبارت‌هایی مانند «برد اعلام‌شده»، «حداکثر برد تقریبی» یا «برد برآوردی» استفاده شود.

تفاوت موشک‌های سوخت جامد و مایع چیست؟

موشک‌های سوخت جامد مانند فاتح، ذوالفقار، دزفول، حاج قاسم، خیبرشکن و سجیل، سوخت خود را از زمان تولید درون موتور نگه می‌دارند.

موشک‌های سوخت مایع مانند شهاب 3، عماد، قیام و خرمشهر از سامانه پیشران مایع استفاده می‌کنند. هر دو فناوری مزایا و محدودیت‌های خود را دارند و انتخاب آن‌ها به طراحی، برد موردنیاز و مأموریت موشک بستگی دارد.

وجود هم‌زمان این دو گروه نشان می‌دهد برنامه موشکی ایران تنها بر یک خانواده یا فناوری خاص متکی نیست. فهرست دولتی آمریکا نیز انواع مختلف موشک‌های سوخت جامد و مایع ایران را ثبت کرده است.

جمع‌بندی

برد موشک‌های بالستیک ایران از حدود 300 کیلومتر در فاتح 110 آغاز می‌شود و در سامانه‌هایی مانند سجیل و خرمشهر 4 به حدود 2 هزار کیلومتر می‌رسد.

ذوالفقار، قیام و دزفول در بازه 700 تا هزار کیلومتر قرار دارند. قاسم بصیر حدود 1200 کیلومتر برد دارد و برد فتاح، حاج قاسم و خیبرشکن حدود 1400 تا 1450 کیلومتر اعلام شده است. عماد نیز حدود 1700 کیلومتر برد دارد.

با توجه به وجود نسخه‌های مختلف و تأثیر وزن سرجنگی و مسیر پرواز، نباید اعداد منتشرشده را کاملاً ثابت دانست. دقیق‌ترین شیوه این است که ارقام با عنوان «برد اعلام‌شده یا تقریبی» منتشر شوند.

برای اطلاع از آخرین تحولات منطقه، گزارش شمانیوز درباره بسته‌شدن تنگه هرمز و پاسخ موشکی ایران را مطالعه کنید.