مراسم سوم، هفتم و چهلم از روز فوت حساب میشود یا دفن؟جواب این سؤال خیلیها را غافلگیر میکند
بالاخره مراسم سوم، هفتم و چهلم را از روز فوت حساب کنیم یا دفن؟
اگر در روزهای سخت پس از فوت یکی از نزدیکان، مسئول برنامهریزی مراسم باشید، احتمالاً خیلی زود با یک اختلافنظر خانوادگی روبهرو میشوید؛ مراسم سوم، هفتم و چهلم از روز فوت حساب میشود یا از روز دفن؟ بعضیها با اطمینان میگویند روز درگذشت مبناست و گروهی دیگر روز خاکسپاری را روز اول میدانند.
پاسخ دقیق این است که برای برگزاری مراسم سوم، هفتم و چهلم متوفی، یک تقویم اجرایی واحد که همه خانوادهها و همه مناطق ایران ملزم به رعایت آن باشند وجود ندارد. این مراسمها در شکل رایج امروزی، تا حد زیادی با عرف سوگواری، سنتهای محلی و تصمیم خانواده متوفی پیوند خوردهاند.
به همین دلیل ممکن است دو خانواده که عزیزان خود را در یک روز از دست دادهاند اما زمان دفن آنها متفاوت بوده، مراسم چهلم را در دو تاریخ متفاوت برگزار کنند. همین تفاوت باعث شده پرسش «روز فوت یا روز دفن» به یکی از جستوجوهای پرتکرار کاربران تبدیل شود.
شمانیوز پیش از این نیز در گزارش نحوه محاسبه مراسم سوم، هفتم و چهلم متوفی به این ابهام پرتکرار پرداخته است.
مراسم سوم متوفی چگونه محاسبه میشود؟
در بسیاری از خانوادهها و مناطق ایران، برای تعیین زمان مراسم سوم، روز دفن بهعنوان روز نخست در نظر گرفته میشود. بر این اساس، اگر متوفی روز شنبه خاکسپاری شود، شنبه روز اول، یکشنبه روز دوم و دوشنبه روز سوم محسوب خواهد شد.
این شیوه محاسبه بهویژه زمانی رایج است که بین فوت و دفن فاصله ایجاد شده باشد. برای مثال ممکن است فردی شب هنگام فوت کند اما مراحل خاکسپاری یک یا چند روز بعد انجام شود. در چنین شرایطی، برخی خانوادهها آغاز رسمی دوره سوگواری و پذیرش میهمانان را از زمان دفن در نظر میگیرند.
اگر فوت و دفن در دو روز متفاوت باشد چه کنیم؟
اینجا دقیقاً همان نقطهای است که اختلافنظرها آغاز میشود. اگر فردی پنجشنبه فوت کند و شنبه به خاک سپرده شود، محاسبه از تاریخ فوت و محاسبه از تاریخ دفن دو نتیجه متفاوت خواهد داشت.
در این وضعیت، خانوادهها معمولاً به عرف محل زندگی و روال خانوادگی خود توجه میکنند. در برخی مناطق تاریخ فوت روی اعلامیه و سنگ مزار مبنای یادبودهای بعدی قرار میگیرد، اما زمان مراسم سوم و هفتم بر اساس روز خاکسپاری تنظیم میشود.
تفاوت جایگاه «فوت» و «دفن» در برخی اعمال مذهبی نیز قابل توجه است. برای نمونه، نماز لیلةالدفن و زمان خواندن آن به شب اول دفن مربوط است؛ موضوعی که نباید با زمان برگزاری مراسمهای عرفی ترحیم یکسان تلقی شود.
مراسم هفتم از روز فوت است یا دفن؟
درباره مراسم هفتم نیز همان اختلاف عرفی وجود دارد. بسیاری از خانوادهها روز دفن را روز نخست محاسبه میکنند و مراسم را در هفتمین روز پس از آغاز این شمارش برگزار میکنند.
بااینحال در برخی خانوادهها، روز فوت مبنای اصلی تمام مناسبتهای مربوط به متوفی است. در این شیوه، سوم، هفتم، چهلم و سالگرد همگی با توجه به تاریخ درگذشت محاسبه میشوند.
بنابراین اگر کسی به شما گفت «هفتم حتماً باید از روز فوت محاسبه شود» یا برعکس تأکید کرد «فقط روز دفن ملاک است»، باید توجه داشت که این موضوع در عمل با تفاوتهای فرهنگی و محلی همراه است.
آیا میتوان مراسم هفتم را زودتر یا دیرتر برگزار کرد؟
در عمل بسیاری از خانوادهها به دلیل شرایط کاری بستگان، تعطیلات، امکان رزرو مسجد یا تالار و حضور اقوام، زمان مراسم را تغییر میدهند. گاهی مراسم هفتم یک روز زودتر یا دیرتر برگزار میشود و در برخی خانوادهها نیز مراسم سوم و هفتم بهصورت مشترک برگزار میشود.
اصل دعا، قرائت قرآن، صدقه و طلب آمرزش برای متوفی محدود به یک روز خاص نیست. بنابراین نباید اختلاف بر سر یک روز، خود به عاملی برای فشار بیشتر بر خانوادهای تبدیل شود که در شرایط سوگ قرار دارد.
چهلم متوفی از روز فوت حساب میشود یا دفن؟
محاسبه چهلم متوفی بیش از مراسم سوم و هفتم محل پرسش است. دلیل آن نیز روشن است؛ خانوادهها معمولاً برای چهلم برنامهریزی گستردهتری دارند و بستگان از شهرهای دیگر برای شرکت در مراسم آماده میشوند.
در منابع و نوشتههای منتشرشده درباره این موضوع، دو شیوه محاسبه دیده میشود. یک دیدگاه تاریخ فوت را مبدأ شمارش چهل روز میداند. در مقابل، در عرف برخی مناطق، روز دفن بهعنوان آغاز شمارش مراسم چهلم در نظر گرفته میشود.
نکته مهم این است که نباید یک عرف محلی را بهعنوان حکم قطعی و عمومی برای همه مردم معرفی کرد. پاسخ دقیقتر به این پرسش آن است که شیوه برگزاری مراسم چهلم میتواند براساس عرف خانواده و منطقه متفاوت باشد.
یک مثال ساده برای محاسبه چهلم
فرض کنید فردی روز اول یک ماه فوت کرده اما روز سوم همان ماه دفن شده است. اگر خانواده تاریخ فوت را مبدأ قرار دهد، شمارش چهل روز از روز اول آغاز میشود. اگر عرف خانواده بر محاسبه از زمان خاکسپاری باشد، روز سوم ماه بهعنوان روز نخست شمارش در نظر گرفته خواهد شد.
همین فاصله دو روزه باعث میشود تاریخ برگزاری چهلم متفاوت شود. به همین دلیل پیش از چاپ اعلامیه یا اطلاعرسانی عمومی، بهتر است اعضای نزدیک خانواده درباره مبنای محاسبه به توافق برسند.
آیا برگزاری مراسم سوم، هفتم و چهلم حکم شرعی الزامی دارد؟
یکی از اشتباهات رایج این است که تمام جزئیات شکل امروزی مراسم سوم، هفتم و چهلم بهعنوان یک الزام شرعی قطعی معرفی شود. بررسی پاسخهای منتشرشده در منابع دینی نشان میدهد برگزاری این مراسمها با شکل و تشریفات رایج امروزی، الزام واحدی برای همه خانوادهها ایجاد نمیکند.
آنچه در فرهنگ دینی مورد توجه قرار دارد، دعا برای درگذشتگان، طلب آمرزش، قرائت قرآن، انجام کار خیر و اهدای ثواب آن به متوفی است. نحوه برگزاری یک مجلس، تعداد میهمانان و جزئیات پذیرایی بیشتر تحت تأثیر عرف اجتماعی قرار گرفته است.
به همین دلیل خانوادهای که امکان برگزاری مراسم گسترده ندارد، نباید تحت فشار هزینههای سنگین قرار گیرد. یادبود متوفی میتواند ساده برگزار شود و شکل ظاهری مراسم، معیار سنجش میزان احترام یا علاقه بازماندگان به فرد درگذشته نیست.
چرا عدد 40 و مراسم چهلم برای مردم اهمیت دارد؟
عدد چهل در فرهنگ دینی و تاریخی جایگاه ویژهای دارد و در بسیاری از روایتها و سنتهای فرهنگی دیده میشود. در فرهنگ سوگواری ایرانی نیز مراسم چهلم به یکی از مهمترین مراحل یادبود فرد درگذشته تبدیل شده است.
برای بسیاری از خانوادهها، چهلم تنها یک تاریخ در تقویم نیست؛ بلکه زمانی است که بستگان و دوستان بار دیگر گرد هم میآیند، خاطرات متوفی را مرور میکنند و برای او دعا میخوانند.
با این حال، درباره برخی روایتهای عامیانه مانند وقوع یک اتفاق قطعی و مشخص برای روح متوفی دقیقاً در روز چهلم، باید با احتیاط سخن گفت. هر ادعای دینی نیازمند استناد معتبر است و نباید باورهای محلی بدون منبع بهعنوان واقعیت قطعی معرفی شوند.
در تقویم مذهبی نیز مفهوم «اربعین» برای بسیاری از مخاطبان شناختهشده است. شمانیوز در مطالب مناسبتی خود از جمله گزارش مربوط به ماه صفر و اعمال مرتبط با آن به مناسبتهای مذهبی این ماه پرداخته است.
سالگرد متوفی از تاریخ فوت است یا دفن؟
درباره سالگرد، پاسخ روشنتر است. در عرف عمومی، سالگرد درگذشت معمولاً براساس تاریخ فوت ثبتشده متوفی در نظر گرفته میشود، نه روز دفن.
البته زمان برگزاری مجلس سالگرد ممکن است به نزدیکترین روز تعطیل یا زمانی که امکان حضور بستگان بیشتر است منتقل شود. برای مثال خانواده میتواند مراسم را در پنجشنبه یا جمعه نزدیک به تاریخ فوت برگزار کند.
در اینجا باید میان «تاریخ سالگرد درگذشت» و «زمان برگزاری مجلس سالگرد» تفاوت قائل شد. تاریخ درگذشت تغییر نمیکند اما مراسم میتواند با تصمیم خانواده در روز دیگری برگزار شود.
اگر خانواده درباره روز سوم، هفتم یا چهلم اختلاف داشت چه باید کرد؟
در روزهای نخست سوگ، فشار روحی و حجم کارهای مربوط به خاکسپاری و مراسم میتواند باعث افزایش حساسیت میان اعضای خانواده شود. اختلاف بر سر تاریخ مراسم نیز گاهی به تنشهای غیرضروری منجر میشود.
بهترین راه این است که ابتدا عرف خانواده و محل زندگی بررسی شود. اگر در خانواده همیشه مراسمها از روز دفن محاسبه شده، ادامه همان روال میتواند از سردرگمی جلوگیری کند. اگر تاریخ فوت مبنای ثابت مناسبتهای خانوادگی بوده است، همان شیوه قابل استفاده است.
- تاریخ دقیق فوت و دفن را مشخص کنید.
- عرف رایج خانواده و محل زندگی را در نظر بگیرید.
- برای اطلاعرسانی، یک تاریخ واحد را میان اعضای خانواده هماهنگ کنید.
- پیش از چاپ اعلامیه، تاریخ نهایی مراسم را دوباره بررسی کنید.
- اگر موضوع برای خانواده جنبه شرعی دارد، نظر مرجع تقلید خود را درباره پرسش مشخص جویا شوید.
جمعبندی؛ جواب نهایی درباره محاسبه مراسم سوم، هفتم و چهلم چیست؟
در پاسخ به پرسش مراسم سوم، هفتم و چهلم از روز فوت حساب میشود یا دفن باید گفت یک روش عرفی واحد در تمام مناطق و خانوادههای ایران وجود ندارد. در بسیاری از خانوادهها روز دفن، آغاز شمارش مراسم سوم و هفتم و گاهی چهلم است؛ در مقابل، برخی خانوادهها تاریخ فوت را مبنای تمام مناسبتهای متوفی قرار میدهند.
بنابراین بهتر است بهجای ارائه یک پاسخ مطلق، میان حکم دینی و عرف برگزاری مراسم تفاوت قائل شد. برای برنامهریزی مراسم، هماهنگی خانواده و توجه به سنت محل زندگی اهمیت دارد؛ اما اگر پرسش درباره تکلیف شرعی مشخصی است، پاسخ باید براساس نظر مرجع تقلید فرد دریافت شود.
مهمتر از اختلاف بر سر یک یا دو روز، حفظ آرامش بازماندگان و یاد فرد درگذشته است. مراسم سوم، هفتم و چهلم در فرهنگ عمومی فرصتی برای همدلی، دعا و همراهی با خانواده متوفی است و نباید اختلاف در شیوه محاسبه تاریخ، هدف اصلی این گردهماییها را تحت تأثیر قرار دهد.
1 دیدگاه